Historia · 1º parcial

As revolucións liberais, Napoleón, a Restauración, os nacionalismos e España de 1808 a 1840

Páxina feita por Mateo Martínez Álvarez

Tema 1

A revolución das Trece Colonias

1765 – 1789
Motín do té de Boston
O motín do té de Boston (litografía de Currier)
Declaración de Independencia
A Declaración de Independencia (John Trumbull)
George Washington
George Washington, primeiro presidente
Causa económicaReino Unido só quere materias primas e o monopolio do comercio
Causa políticaImpostos do Parlamento británico sen representación das colonias
DetonanteTea Acts → motín do té en Boston
ResultadoIndependencia e a primeira Constitución da historia

O camiño

  1. 1764-67Xurxo III impón leis de impostos → boicot aos produtos británicos
  2. 1773Motín do té: atacan barcos británicos cargados de té
  3. 1774Todas as colonias (menos Xeorxia) fan unha lista de agravios
  4. 1775Comeza a guerra contra Reino Unido
  5. 1776Jefferson: Declaración de Dereitos de Virxinia (soberanía nacional, división de poderes, sufraxio)
  6. 1776Declaración de Independencia (4 de xullo)
  7. 1777-81Vitorias decisivas en Saratoga e Yorktown, co apoio de España e Francia
  8. 1783Tratado de Versalles: Reino Unido recoñece a independencia
  9. 1787Constitución de Estados Unidos
  10. 1789George Washington, primeiro presidente

A Constitución de 1787

Lexislativo
Dúas cámaras: Cámara de Representantes e Senado. Sufraxio universal masculino só para a poboación branca.
Executivo e xudicial
Un presidente elixido por votación indirecta. Xuíces independentes.
Soberanía nacionalSeparación de poderesRepública
Tema 2

A Revolución francesa

1789 – 1799
Xuramento do Xogo de Pelota
O xuramento do Xogo de Pelota (Jacques-Louis David)
Toma da Bastilla
A toma da Bastilla, 14 de xullo de 1789
Execución de Luís XVI
A execución de Luís XVI (1793)

Por que estalou?

Descontento social
A burguesía rica quería poder político. O campesiñado pagaba impostos á Coroa, á Igrexa e aos señores.
Crise económica
Malas colleitas → suben os prezos. A Facenda Real, en crise por gastos e porque os privilexiados non pagaban.
Ideas ilustradas
Luís XVI perdeu o apoio dos grupos populares e dos privilexiados.
Detonante
A disputa nos Estados Xerais: votar por estamento (2 contra 1) ou por persoa.
«Que é o terceiro estado? Todo. Que foi ata agora? Nada.» — Sieyès (1789). O terceiro estado é a maioría, pero «un todo trabado e oprimido».

As etapas

1789-1791Asemblea Nacional e Constituínte
1791-1792Asemblea Lexislativa
1792-1794Convención (xirondina e xacobina)
1795-1799Directorio
  1. 1787Asemblea de notables: os privilexiados négase a pagar e esixen os Estados Xerais
  2. 1789Estados Xerais en Versalles. O terceiro estado pide o voto por persoa (nos cadernos de queixas); o rei négase
  3. 1789O terceiro estado proclámase Asemblea Nacional e xura no Xogo de Pelota darlle unha Constitución a Francia → Asemblea Constituínte
  4. 1789O rei destitúe a Necker → toma da Bastilla. No campo, o Gran Medo
  5. 1789Abolición dos dereitos feudais e Declaración dos Dereitos do Home e do Cidadán → fin do absolutismo
  6. 1791Primeira Constitución: monarquía parlamentaria e sufraxio censatario
  7. 1792Guerra con Austria e Prusia; asalto ás Tullerías e o rei é destituído
  8. 1792Convención: proclámase a república
  9. 1793Execución de Luís XVI → Primeira Coalición. Revolta da Vendée
  10. 1793Golpe dos sans-culottes: Robespierre e o Terror
  11. 1794Robespierre, detido e guillotinado
  12. 1795Directorio (Constitución do ano III)
  13. 179918 de brumario: golpe de Napoleón → Consulado

As claves de cada etapa

Constituínte
Constitución de 1791: soberanía nacional, monarquía parlamentaria, división de poderes (o rei pode vetar leis) e sufraxio censatario (homes de máis de 25 anos con renda).
Lexislativa: etapa convulsa
Nobreza e clero emigran e conspiran; as monarquías europeas atacan; os xacobinos e os sans-culottes queren máis reformas.
Convención xirondina
Republicanos moderados. República, execución do rei, guerra coa Primeira Coalición e revolta realista na Vendée.
Convención xacobina
Montañeses de Robespierre. Constitución de 1793 democrática (soberanía popular, sufraxio universal masculino), pero ditadura e Terror; prezos máximos e novo calendario.
Directorio
Goberno moderado para evitar outra ditadura: sufraxio censatario, dous consellos e un Directorio de 5. Conxura dos Iguais (Babeuf) e revoltas realistas.
Fin
Napoleón, popular por frear aos realistas e vencer en Italia, dá un golpe e crea o Consulado (Napoleón, Ducos e Sieyès).

Calendario revolucionario: anos contados desde o 22 de setembro de 1792; meses con nomes das estacións e sen festas de santos.

Tema 3

A Europa napoleónica

1799 – 1815
Napoleón cruzando os Alpes
Napoleón cruzando os Alpes (Jacques-Louis David)
Coroación de Napoleón
A coroación de Napoleón (Jacques-Louis David)
Consulado (1799-1804)
Réxime personalista. Cónsul vitalicio en 1802. Moderniza: código civil, Banco de Francia e concordato coa Santa Sé.
Imperio (1804-1815)
Emperador hereditario. Política expansionista: hexemonía no continente aínda que perde no mar (Trafalgar).
Bloqueo continental: prohibir o comercio británico co resto de Europa. Portugal non o acepta → Napoleón vai invadilo e, de paso, ocupa España → guerra da Independencia (1808).
  1. 1804Napoleón, emperador
  2. 1805-06Derrota en Trafalgar; vitorias en Austerlitz e Jena
  3. 1808Ocupa España
  4. 1812Rusia comercia con Reino Unido → invádea e fracasa
  5. 1813Derrota en Leipzig ante unha coalición e en España
  6. 1814Abdica: illa de Elba
  7. 1815Cen Días → Waterloo → Santa Helena. Luís XVIII, rei
Tema 4

A Restauración

1814 – 1830
Congreso de Viena
O Congreso de Viena (1814-1815)

Volven as vellas monarquías e hai unha reacción contra a Revolución.

Abolición das ConstituciónsDereito a intervirSistema de congresos

Congreso de Viena (presidido por Metternich)

ObxectivoPaz duradeira e evitar revolucións
Mapa novoFrancia ás fronteiras de antes; Estados-tapón arredor dela; Rusia, Austria e Prusia reparten
ProblemasUnión forzada Noruega-Suecia; ignora Polonia, Italia e Alemaña
Santa Alianza
Austria, Prusia e Rusia. Antiliberal, poder do rei de orixe divina; intervir onde fose para defender o absolutismo.
Cuádrupla → Quíntupla Alianza
Austria, Prusia, Reino Unido e Rusia (+ Francia en 1818). Militar: manter a Luís XVIII e a orde de Viena.
Tema 5

As novas vagas revolucionarias

1820 – 1848
A matanza de Quíos
A matanza de Quíos (Delacroix, 1824): símbolo da loita grega
A Liberdade guiando o pobo
A Liberdade guiando o pobo (Delacroix), sobre a revolución de 1830 en París
Nacionalismo
Viena non respectou culturas nin linguas: algúns pobos queren a independencia.
Liberalismo
Poder do rei limitado por unha Constitución, soberanía nacional e liberdades individuais.

As tres vagas

1820España (Riego), Grecia contra os otománs (independente en 1829), Italia e América española
1830Francia: cae Carlos X → Luís Filipe (monarquía liberal). Bélxica independente. Polonia reprimida
1848+ demandas sociais (xornada, folga) e sufraxio universal masculino. Francia: Segunda República
1848 en Francia: cae Luís Filipe → Segunda República → presidente Luís Napoleón Bonaparte → golpe e Segundo Imperio (1852). As revolucións fracasaron, pero o liberalismo avanzou.
Tema 6

Os nacionalismos e as unificacións

1815 – 1871
Proclamación do Segundo Reich
Proclamación de Guillerme I na Galería dos Espellos de Versalles (Anton von Werner)
Bismarck
Otto von Bismarck (Franz von Lenbach, 1871)

A nación colle sentido político: as fronteiras deberían coincidir coa lingua, a historia, a cultura e ás veces a relixión. Madura entre 1815 e 1848, co espírito romántico.

Disgregadores
Independizarse dun gran imperio.
• Do otomán: Grecia, Serbia, Romanía, Montenegro, Bulgaria e Albania
• Bélxica dos Países Baixos
Unificadores
Xuntar territorios nun único Estado.
• Alemaña e Italia (triunfaron)
• Polonia (Estado en 1918)

Italia

Mazzini (1845): os italianos son unha nación (mesmo nome, «límites naturais», mesma lingua, crenzas e costumes), pero sen bandeira nin Estado.

Fóra dos teus apuntes (pediches un pouco): Garibaldi dirixiu os «camisas vermellas», que en 1860 conquistaron Sicilia e o sur de Italia; ese territorio uniuse ao novo Reino de Italia (1861).

O roadmap de Alemaña

  1. 181539 Estados na Confederación Xermánica, presidida por Austria
  2. 1834Zollverein: unión aduaneira sen Austria, liderada por Prusia
  3. 1848O Parlamento de Frankfurt ofrece a coroa ao rei de Prusia; el rexéitaa
  4. 1862Guillerme I e Bismarck: unificación pola vía militar (tres guerras)
  5. 1864Guerra con Dinamarca polos ducados
  6. 1866Guerra con Austria → Confederación da Alemaña do Norte
  7. 1870-71Guerra con Francia: Francia cede Alsacia e Lorena; os Estados do sur únense
  8. 1871Segundo Reich: Guillerme I emperador, Bismarck chanceler
Tema 7

A guerra da Independencia e as Cortes de Cádiz

1796 – 1814
O 2 de maio de 1808
O 2 de maio de 1808 en Madrid (Goya)
O 3 de maio de 1808
Os fusilamentos do 3 de maio (Goya)
Constitución de 1812
A Constitución de 1812

De aliados de Francia á guerra

  1. Carlos IVMonarquía desprestixiada: goberna Godoy
  2. 1796-1800Tratados de San Ildefonso: derrotada por Francia, España faise aliada dela contra Reino Unido
  3. 1805Derrota de Trafalgar
  4. 1807Tratado de Fontainebleau: tropas francesas cruzan España para ir a Portugal… e ocupan cidades
  5. 1808Motín de Aranxuez: cae Godoy e Carlos IV abdica en Fernando VII
  6. 1808Abdicacións de Baiona: Napoleón fai que o trono pase ao seu irmán Xosé Bonaparte
  7. 2 maio 1808Sublevación de Madrid → guerra da Independencia
Afrancesados
Recoñecen a Xosé I como rei.
Fernandinos
Fieis a Fernando VII. As guerrillas acosan ao exército francés.

As tres fases da guerra

Ata 1809Sitios de Zaragoza e Xirona; gran derrota francesa en Bailén
1809-1812Os franceses ocupan case toda a Península
1812-1814Declive de Napoleón: Wellington vence e Fernando VII volve

As Cortes de Cádiz

Baleiro de poderSen familia real → Xuntas → Xunta Central Suprema
1810Convoca Cortes en Cádiz, a única cidade non ocupada
ReformasIgualdade ante a lei; fin de señoríos, gremios, tortura e Inquisición
Liberais (maioría)Absolutistas (minoría)Deputados americanos

Constitución de 1812, a primeira de España

Principios
• Soberanía nacional
• Monarquía moderada hereditaria
• Relixión católica única
División de poderes
• Lexislativo: rei + Cortes (sufraxio universal masculino; para ser candidato, rendas)
• Executivo: o rei
• Xudicial: os tribunais

A guerra fixo difícil aplicala.

Tema 8

Fernando VII, a volta ao absolutismo

1814 – 1840
Fernando VII
Fernando VII con manto real (Goya)
Mariana Pineda
Mariana Pineda, executada en 1831
1814-1820Sexenio Absolutista
1820-1823Trienio Liberal
1823-1833Década Absolutista
1833-1840Primeira guerra carlista
Sexenio Absolutista
Manifesto dos Persas; abole a Constitución de 1812; volven señoríos, bens da Igrexa e privilexios. Liberais perseguidos; pronunciamentos fracasados pola indiferenza da xente.
Trienio Liberal
Pronunciamento de Riego → o rei xura a Constitución. Liberais moderados (reformas suaves) contra exaltados (Cádiz e reformas radicais). Remata cos Cen Mil Fillos de San Luís.
Década Absolutista
Facenda sen fondos e perda das colonias americanas. 15.000-20.000 liberais ao exilio. Problema dinástico: a Pragmática Sanción (1830) deroga a lei sálica para que reine Isabel.
Guerra carlista
Morre Fernando VII (1833); rexente María Cristina. Liberais (Isabel) contra carlistas (Carlos de Borbón, absolutismo, foros). Remata co Abrazo de Vergara.
Parecido das dúas etapas absolutistas: o rei goberna sen Constitución e persegue aos liberais. Diferenza: na Década súmanse a crise económica, a perda das colonias e o problema dinástico.

Responde en papel, sen mirar. Despois abre a solución e corrixe.